|
روز سه شنبه 8 ژوئن کنفرانس اعتماد و همکاری میان کشورهای آسیای با شرکت 20 کشور در استانبول برگزار خواهد شد. ترکیب کشورهای دعوت شده به این کنفرانس و موضوعات مورد بحث، آن چنان ناهمگون و چالش برانگیز می باشد که به تعبیری می توان آن را "جمع اضداد" به حساب آورد. چنانچه به اعضای این گروه که قرار است دور میز مذاکره بر سر خاورمیانه عاری از تسلیحات هسته یی، استفاده صلح آمیز از انرژی هسته یی و اعتمادسازی بین چنین ساختارهای نامتجانسی بنشینند، به طور منطقی و در یک فضای عینی نگاه شود تصویر خاکستری و جنگ رنگ ها بهتر قابل درک است.
حضور ترکیه، ایران، اسرائیل، تشکیلات خودگردان فلسطینی، پاکستان و افغانستان به عنوان تعدادی از مدعوین این نشست در شرایط وجود تنش های پایدار در روابط دوجانبه ی بین این کشورها که فراتر از اختلافات سیاسی، حوزه های ایدئولوژیک را هم در برمی گیرد، این میز مذاکره را بیشتر به میدان جنگ شبیه کرده است. فاصله کنونی بین تهران – تل آویو، رام الله – تل آویو، اسلام آباد – کابل و شاید تعدادی دیگر از حاضران در شرایط کنونی و با توجه به سابقه ی تنش های دوجانبه ی بین آنان، بیش از آنچه با معیار متریک محاسبه شود، می بایست با معیار جنگ و صلح یا عمق بحران سنجیده شود. اصل موضوع در این نیست که کشورهای درگیر در جنگ یا بحران های دوجانبه نمی توانند یا نباید در کنار هم به رفع و رجوع اختلافات فی مابین خود بپردازند بلکه بحث پایه در این واقعیت است که این جمع در تجمیع این همه بحران، هیچ بختی برای تعامل و مصالحه ی حداقلی بر سر هیچ موضوعی را نخواهد داشت.
مجموعه یی که ظاهرا قرار است در این کنفرانس حول محور اعتماد و همکاری گرد هم آیند، در درون خود حامل بحران های حاد و مزمنی می باشند که هر کدام به تنهایی چندین کنفرانس منطقه یی و بین المللی و صرف سال ها تلاش مستمر را طلب می کند. هر چند که در طی سال های اخیر دولت اسلامگرای ترکیه به رهبری "رجب طیب اردوغان" توانسته است در عرصه ی منطقه یی و بین المللی نقش پر رنگی را ایفا کند و در آستانه برگزاری این کنفرانس نیز "احمد داود اوغلو" وزیر امور خارجه این کشور گفته است "فکر می کنیم، گرد آوردن این کشورها بر سر یک میز مذاکره می تواند ابتکاری برای برقراری اعتماد متقابل باشد" ولی به نظر نمی رسد که این خوش بینی چندان ریشه یی در واقعیات جاری داشته باشد.
با توجه به اینکه هر کدام از بحران هایی که در روابط بین کشورهای شرکت کننده در کنفرانس استانبول وجود دارد ریشه ی تاریخی، سیاسی، امنیتی، فرهنگی و ایدئولوژیک دارد، بحث و مذاکره بر سر رئوس موضوعاتی که خود به جهت اهداف متناقض طرفین بسیار چالش برانگیز خواهند بود، نه تنها به اعتماد متقابل ختم نمی شود که حتی می تواند تشدیدکننده ی بی اعتمادی نیز باشند. در شرایطی که بحران صلح خاورمیانه، موضوع پرونده ی هسته یی ایران، محاصره نوار غزه، تنش جدید بین آنکارا – تل آویو بعد از حمله کماندوهای اسرائیلی به کاروان کشتی های کمک رسانی به غزه، تنش در روابط پاکستان – افغانستان و بحران قره باغ در حوزه قفقاز هم چنان به قوت خود باقی می باشد، این کنفرانس در بهترین حالت می تواند تریبونی برای اتهام افکنی متقابل و مخدوش کردن تمرکز بر حل و میانجیگری های موردی در خصوص هر یک از این بحران ها به کار گرفته شود.
در زمانی که بحران های دوجانبه حل نشده به حیات خود ادامه می دهند تجمیع مجموعه یی از چنین بحران های حل نشده یی در کنار هم قادر است که زمینه بی اعتمادی و تاثیر متقابل منفی را شدت فزون تری ببخشد. ماهیت و اهمیت بحران هایی که هم اینک آسیا و به خصوص منطقه ی خاورمیانه را در چنبره خود گرفتار کرده است ناشی از سوتفاهم و یا عدم اعتماد بین طرفین منازعه نبوده است که هم اینک بتوان در طی یک کنفرانس یا نشست به سمت رفع سوتفاهمات و دستیابی به اعتماد متقابل حرکت کرد. موجودیت بحران های کنونی و چارچوب بحث هایی که قرار است محور نشست استانبول تلقی شود ریشه در استراتژی های کلان، اهداف متناقض، رقابت های ژئوپلتیک، جنگ های معطوف به سابقه ی تاریخی و تقابل سنت با مدرنیته دارد که به همین دلیل بدون تبیین و تعیین یک نقشه راه برای حل هر کدام از آن ها، هیچ گونه اعتمادی هرگز در بین این جمع اضداد شکل نخواهد گرفت.
هنوز بیش از چند هفته از پایان کنفرانس بین المللی بررسی سیاست های هسته یی در نیویورک نمی گذرد که بعد از صدور قطعنامه یی که در آن خواهان خاورمیانه یی عاری از تسلیحات هسته یی شده بود با عکس العمل بسیار منفی اسرائیل مواجه شد. در حالی که یک اجماع بین المللی با حمایت همه ی اضلاع قدرت جهانی این چنین مورد بی اعتنایی قرار می گیرد چگونه یک نشست منطقه یی و غیرقابل اجماع می تواند چشم اندازی مثبت را ارائه کند. البته هر چند که این اجلاس یک هیاهو برای هیچ می باشد ولی برای ترکیه به عنوان میزبان با توجه به تحرکات اخیر این کشور در بازی های منطقه یی و بین المللی به هر حال می تواند در مسیر سیاست "ماهی گرفتن از آب های گل آلود" به نوعی کسب اعتبار و نفوذ جایگاه در حوزه مناسبات دیپلماتیک به حساب آید. هم چنین مذاکرات دوجانبه ی بین اردوغان و "ولادیمیر پوتین" نخست وزیر روسیه در خصوص روابط دوجانبه که در حاشیه ی این اجلاس انجام خواهد گرفت، فراتر از متن کنفرانس می تواند دستاورد بزرگ آن در مناسبات نوین ژئوپلتیک منطقه یی تلقی شود.
اردشیر زارعی قنواتی
17/3/89
|
|
|
